banner741

banner590

17.07.2020, 09:11 1278

AYASOFYA VE KARAMAN VAKIFLARI

Son günlerin en aktüel konusu olan Ayasofya’nın müze olma kararının Danıştay kararı ile tekrar camie irca kararı vesilesi ile açıklanan gerekçeli kararında Ayasofya’nın bir Fatih Sultan Mehmed Vakfı mülkü olduğuna atıfta bulunulmuştur. Şahsım hukukçu değil, siyasî tartışmalar da beni ilgilendirmiyor (ilgilendiriyor ama bu bağlamda değil).

Danıştayın aldığı kararda açıkladığı “gerekçe” Osmanlı zamanında mer’i olan bütün vakıfları ilgilendirecek niteliktedir. Fatih Sultan Mehmed Vakfı ve Vakfiyesi’ne atıfta bulunmak, yakın zamanda Türkiye çapında büyük bir kargaşaya yol açacağını düşününlerdenim. Zira, Türkiye’de eski tarihlerden kalmış ve hâlâ hayatiyetini devam ettiren pek çok câmi gibi, mescid gibi, bir şekilde medrese olarak olmasa bile hayatta olan muhtelif binalar gibi, muhtelif yapıları ilgilendiren bir karardır.

Ben Larende (Karaman) Vakıfları’na gelmek istiyorum. Bu karara istinaden bu vakfiyelerde kayıtlı mülklerin ilgili vakıflara mülk olarak döndürülmesi önünde hiçbir engel kalmamıştır. Mesela bu gün hayatiyeti devam eden İmaret yani Karamanoğlu İbrahim Bey (II) Vakfı’nın, Aktekke (Mader-i Mevlana) Camii, Hatuniye Medresesi ve bütün bu gün Karaman’da ayakta olan eski câmilerin vakfiyeleri kayıt altındadır ve bunların bugünki Karaman ili sınırlarını aşan vakıf mülkleri vardır.

Özellikle en büyük Karaman Vakfı İmaret (yani İbrahim Bey) Vakfı olup, bunun Niğde’de, Aksaray’da, Ilgın’da, Akşehir’de, Konya’da, Bozkır’da, Hadim’de vakfiyesinde kayıtlı mülkleri vardır.

Eğer bu vakfiyeler göz önüne alınır, Danıştay’ın emsâl kararı uygulanırsa, Karaman şehrinde ve civarında hiçbir mülkiyet kalmayacaktır. Mesela bugünki Boyalı Köyü’nün tamamı, yüzyıl önce Aktekke’nin mülkü idi.

Aşağıda 1800’lü yıllarda yürürlükte olan Karaman Vakıflarının isimleri ve bu vakıfların sahibi oldukları mülklerin listesi verilmiştir.

Larende'deki vakıfların çoğu Osmânlı öncesine aittir. Osmânlıların Karaman'ı ele geçirmesinden hemen sonra yapılan tahrîrlerden Tayyibi gökbilgin'in tesbitlerine göre şehirde kırkaltı vakıf mevcutdu. Fahri coşkun tarafından hazırlanan 888/1483 târîhli Karaman Eyâleti Vakıf Tahrîr Defteri'ndeii altmışaltı vakıf ismi kayıtlıdır. Burada, aşağıda ismi geçen vakıfların görevlilerinin isimleri, vakıf mülklerinin bulunduğu yerler ve yıllık gelirleri de yazılmıştır. Vakıfların defterdeki sırasına göre isimleri şunlardır:

Vakf-ı İmâret-i İbrâhîm Beğ bin Karaman Vakf-ı Câmi‘-i Fasih

Vakf-ı Câmi‘-i Alâüddin Beğ

Vakf-ı Câmi‘-i Hacı Beğler

Vakf-ı Câmi‘-i Sultan (Kal‘a Mescidi'ne ilhak olunmuş) Vakf-ı Medrese-i Emir Musa

Vakf-ı Medrese-i Hâtûn

Vakf-ı Türbe-i Hâtûn

Vakf-ı Medrese-i Eskici (nâm-ı diğer Zincirli)

Vakf-ı Dârü'l-hâdis ve Dârü'l-huffâz ve Mescid-i Çaşnigir Mahmûd bin Receb Vakf-ı Zaviye-i Kiçi

Vakf-ı Zâviye-i Mansur Dede

Vakf-ı Eczâ-i Emlüddin Beğ

Vakf-ı eczâ-i Hâtûn-ı İbrâhîm Beğ

Vakf-ı Eczâ-i Hacı İsmâil

Vakf-ı Zâviye-i Hacı İsmâil Horasanî

Vakf-ı Zâviye-i Nure Sofi cedd-i evlâd-ı Karaman

Vakf-ı Hankâh-ı Rahime Hâtûn

Vakf-ı Ebnâ-i Fahrü's-sülehâ Osmân Fakih

Vakf-ı Eczâ-i Hızır Beğ bin İsmail

Vakf-ı Zâviye-i Hacı Gaybî

Vakf-ı Eczâ‘-i Hızır Beğ an evlâd-ı Karaman

Vakf-ı Zâviye-i Kirişçi Baba

Vakf-ı Zâviye-i Kalemî

Vakf-ı Zâviye-i Rükneddîn an evlâd-ı Karaman

Vakf-ı Türbe-i Alâüddin Beğ bin Karaman

Vakf-ı Zâviye-i Ulu Zâviye

Vâzife-i Cüzhânî Panbukçuoğlu

Vakf-ı Eczâ‘-i Nureddîn Emre

Vakf-ı Eczâ‘-i Emir İlyâs

Vakf-ı Zâviye-i Emirşâh

Vakf-ı Medrese-i Mud

Vakf-ı Câmi‘-i karye-i İlisıra

Vakf-ı Cah-ı Ab der İdemud

Vakf-ı Mescid-i İdemud

Vakf-ı Mescid-i Sinân Beğ bin Hacı İsmail

Vakf-ı Zâviye-i Kettâncı Baba

Vakf-ı Mescid-i Hızır Hoca

Vakf-ı Mescid-i Hacı Hoca bin Mehmed

Vakf-ı Musluk ve Cah-ı ab

Vakf-ı Mu‘allimhâne-i Mevlâna Muslihuddîn (kadı-i Larende) Vakf-ı Zâviye-i Halîl Dede

Vakf-ı Zâviye-i Şeyh Alâüddîn

Vakf-ı Zâviye-i Şeyh Çelebi veled-i Hacı Alâüddîn

Vakf-ı Dârü'l-hüffâz-ı Şeyh Çelebi veled-i Hacı Alâüddîn Evkâf-ı Vazife-i Emre Beğ ve Mescid-i Kıncı ve Mescid-i Göl Vakf-ı Mescid-i Kıncı

Vakf-ı Mescid-i Göl

Vakf-ı Mescid-i Emeksuvan

Vakf-ı Mevlânâ Nebi

Vakf-ı Eczâ-i Hond Paşa Hâtûn bint-i Pir Hosun Beğ

Vakf-ı Zâviye-i Armağan Derviş bin Âdil

Vakf-ı Dârü'l-huffâz-ı Hoca Mahmûd

Vakf-ı Mescid-i Delü

Vakf-ı Eczâ‘-i Emlüddîn Beğ

Vakf-ı Mescid-i Veled-i Abbas

Vakf-ı Mescid-i Kıdmân

Vakf-ı Mescid-i Ulu Zâviye

Vakf-ı Mescid ve Zâviye-i Hâtûn der Alacasuluk

Vakf-ı Eczâ-i Aşcı

Vakf-ı Mescid-i Atlu Beğ

Vakf-ı Mescid-i Sodun ve Mescid-i Yahya Fakîh

Vakf-ı Mescid-i Kutlu

Vakf-ı Mescid-i Gökce

Vakf-ı Kalenderhâne

Vak-ı Eczâ-i Ahmed Paşa-i Larendî

Temettuât defterlerinden tespit ettiğimiz aşağıdaki 81 vakfın bir çoğunun menşei Karamanoğulları devrine kadar gider. Bunların kısm-ı azamı cami ve bir kısmı da mekteb ve medreselere ait olub, yine kısm-ı azamının adı Larende mahallelerinin defterlerinde geçmekde, bir kısmı da köylerde ve çok az bir kısmı da kesin Karamanoğulları hânedân ailesinin adını taşıyan Nevâhî ve Ermenek'deki vakıflar olub, bunların mikdârları defterlerde belirtilmemiştir. Bunların çoğu başlıca tarla olmak üzere arâzî ve az bir kısmı da han, hamam, dükkan ve yağhâne gibi gayr-ı menkûle müteallik mülklerdir. Arâzî cinsi mülklerin mikdârı dönüm, dükkanlar bâb, asiyâb ve yağhâne hisse, han tamamı ve hâne odası oda olarak rakamlandırılmışdır. Bunların mülkün yeri kısmında yer alan yerler aynı zamanda adının geçtiği mahalle veya köylerdir. Herhalde bu mülkler buralarda olsa gerektir.

Aşağıdaki tablodan da anlaşılacağı üzere, Larende'de her vakfın bir şekilde mülkü olup, bunlardan tarla ve diğer bağ, bağçe gibi arâzîye müteallik mülkler başta olmak üzere diğer gayr-ı menkullerin çoğu mutasarrıfları tarafından vakıflara vakfedilmişlerdi. Ancak şehir civârındaki bazı köylerdeki tarlaların hatırı sayılır bir mikdârı vakıf malları idi. Meselâ İbrala'da Sinâneddin, Vâlide Sultan, Şahî Virânî, Saadeddin Çelebi, Nalama, Mirahur Yusuf, Karapınar, Hatuniye, Emlüddin, Gedik Ahmed Paşa ve Emineddin vakıflarının, Kılbasan'da Emir Musa ve Yatağan Baba vakıflarının, Burhan'da Nasuh Beğ ve Karapınar vakıflarının, Kızıllar (Taşkent)'de Emlüddîn ve İsmail Hacı, Kızıllarağini'de Emlüddin vakıflarının mülkü olan tarlalar bulunmaktaydı.

Not: Tablodaki rakamlar dönüm cinsindendir.

Bu mülkler, kayıt altında olan vakıfların vakfiyelerinde yeri semti ve hududu kayıt altındadır.

Yorumlar (1)
Yorum yapabilmek için lütfen üye girişi yapınız!
Mükremin Kızılca 2 ay önce
Sayın hocam bu konuda aynen sizin gibi düşünüyorum ve ekte Ermenek Balkusan Karamanoğlu Türbe vakfının mülklerini açıklayan daha önce yazdığım makale linkini veriyorum
Saygılarımla
http://www.rasyonelhaber.com/makale/3473/balkusan-tuerbe-vakfina-bagli-kurumlar-ve-muelkler
27°
açık
Namaz Vakti 22 Eylül 2020
İmsak 05:08
Güneş 06:28
Öğle 12:45
İkindi 16:11
Akşam 18:52
Yatsı 20:07

Gelişmelerden Haberdar Olun

@